|
Informasaun ne'e spesifiku ba ema ne'ebe daudaun la hela iha Timor-Leste, maibe hakarak halo deklarasaun ba rai iha Timor-Leste.
Oinsa hau bele hetan informasaun kona-ba prosesu foti dadus iha Timor-Leste?
- Haree Website ida ne'e
- Kontaktu ita boot nia familia no kolega sira iha Timor-Leste no husu ba sira atu halo monitorizasaun ba media nasional no iha komunidade ne'ebe refere. Programa foti dadus sempre avizu husi radio no televisaun, no husi enkontru publiku iha komunidade.
- Kontaktu ami iha ne'e
[Ba fali leten]
Hau presiza selu osan hodi halo deklarasaun?
Lae. Prosesu ne'e gratuita.
[Ba fali leten]
Saida mak hau tenke halo se ema husu hau atu selu hodi halo hau nia deklarasaun?
Prosesu ne'e gratuita . Se ema husu ita boot atu selu hodi partisipa, ita boot tenke informa kedas ba programa Ita Nia Rai ka DNTPSC. Click iha ne'e hodi haree lista kontaktu.
[Ba fali leten]
Hau halo reklamasaun tiha ona iha tinan 2003. Hau tenke halo fali reklamasaun ida?
Sin. Informasaun barak ne'ebe rekolhe iha 2003 mak inkompletu, no ema barak laiha oportunidade atu partisipa iha prosesu ne'e. Por ezemplu, laiha reklamasaun barak kompara ho número parcela rai iha Timor-Leste. Reklamasaun barak liu mak husi ema estranjeiru, no sidadaun Timorennse laiha oportunidade igual atu partisipa iha prosesu ne'e. Reklamasaun barak mós ladun kona-ba rai maibe kona-ba uma ne'ebe estraga iha tinan 1999, no informasaun ne'ebe rekolhe iha tinan 2003 agora antigu ona no laiha monitorizasaun ba mudansa hanesan ema mate, fa'an ka sosa rai, no sst.
Tan ne'e, Governu desidi atu halo fila fali prosesu foti dadus kona-ba rai ho sistematiku. Ida ne'e katak prosesu ba husi fatin ba fatin hodi rekolhe informasaun kompletu kona-ba rai (sukat baliza, kalkula area, rekorda GPS) no fó oportunidade ba ema atu halo deklarasaun nudar na'in ba rai. Prosesu ne'e mak hala'o ho partisipasaun maximu husi komunidade, informasaun publiku ne'ebe transparente, no komunidade rasik sei iha oportunidade atu hametin no hatudu sira nia baliza (rai ketan). Depois de prosesu foti dadus, deklarasaun ida idak mós tenke publika durante prazu minimum loron 30 hodi garantia transparensia.
Tan ne'e ita boot sira tenke halo fila fali deklarasaun bainhira prosesu ne'e mai to'o ita boot nia fatin.
[Ba fali leten]
Oinsa hau bele halo deklarasaun ba rai iha Timor-Leste?
Hodi hato'o deklarasaun, ita boot tenke hein to ekipa foti dadus mai to'o ita boot nia fatin. Ekipa ne'e sei mai to ita boot nia rai no ita boot ka ita boot nia representante bele hatudu ba sira baliza ba ita boot nia rai (rai ketan) no prenxe formulariu deklarasaun rai. Se ita boot rasik labele asiste ba prosesu ne'e ita boot bele nomina representante hodi halo deklarasaun ho ita boot nia naran.
Ita boot mós bele halo deklarasaun ka reklamasaun (disputa ema seluk nia deklarasaun) durante tempu Publikasaun. Deklarasaun ka reklamasaun ne'e sei bele halo iha DNTPSC iha Dili ka iha distritu ne'ebe refere. Sei laiha posibilidade atu halo deklarasaun liu husi internet. Ita boot ka ita boot nia representante tenke halo ida ne'e iha Timor-Leste.
[Ba fali leten]
Se hau la hela daudaun iha Timor-Leste, onisa hau bele halo deklarasaun ba rai?
Se ita boot la hela daudaun iha Timor-Leste, ita boot bele uza Representante hodi halo deklarasaun ho ita boot nia naran. Representante ne'e tenke asiste ba prosesu foti dadus hodi hatudu baliza rai nian no prenxe formulariu deklarasaun rai ho ita boot nia naran.
[Ba fali leten]
Oinsa hau bele halo deklarasaun liu husu Representante ida?
Ita boot tenke deit nomina ema ida (familia, kolega) hodi ita boot nia Representante. Diak liu halo ida ne'e ho surat ida ne'ebe ita boot asina. Ita boot nia Representante bele kontaktu programa Ita Nia Rai hodi hetan informasaun kona-ba bainhira programa sei foti dadus iha ita boot nia fatin. Informasaun no kalendariu kona-ba prosesu foti dadus sei mos publika iha media nasional no iha komunidade nia laran liu husi kuadru avizo iha DNTPSC.
Ita boot mós bele tuir prosesu liu husi website ida ne'e.
[Ba fali leten]
Hau tenke nomina Representante ida?
Sin, se ita boot hela iha rai seluk no labele asiste rasik ba prosesu foti dadus iha ita boot nia rai.
[Ba fali leten]
Bainhira deit hau bele halo hau nia deklarasaun?
Ita boot bele deit halo deklarasaun ida bainhira ekipa foti dadus mai to'o ita boot nia fatin, to'o periodu Publikasaun ba ita boot nia area remata. Bain-bain prosesu ne'e (husi loke area to'o Publikasaun remata) minimum fulan 3. Bainhira periodu Publikasaun remata ba ita boot nia area, ita boot sei labele halo deklarasaun foun ba rai ida ne'eba.
[Ba fali leten]
Oinsa hau bele prenxe formulariu Deklarasaun?
Bainhira ekipa foti dadus mai to'o ita boot nia rai, sira sei lori formulariu deklarasaun hodi ita boot ka ita boot nia representante bele prenxe. Se ita boot halo deklarasaun durante periodu publikasaun, ita boot bele ba to'o eskritoriu DNTPSC iha Dili ka iha distritu ne'ebe refere, ka iha eskritoriu distritál Ita Nia Rai.
[Ba fali leten]
Hau no hau nia Representante la sente seguru atu ba fila fali to'o fatin hodi halo deklarasaun ba rai ne'eba. Oinsa hau bele halo deklarasaun ida?
Iha kazu ne'ebe ita boot la sinte seguru atu ba fali ita boot nia rai, ka labele ba fali ne'eba tanba razaun seluk, ita boot tenke kontaktu eskritoriu Ita Nia Rai iha ita boot nia area. Sira sei tulun ita boot ka ita boot nia representante hodi halo ita boot nia dekalrasaun antes tempu Publikasaun remata.
[Ba fali leten]
Oinsa hau bele hatene se hau nia Deklarasaun rekorda tiha ona?
Se ita boot nia Representante halo ita boot nia deklarasaun, nia tenke simu Recibo ho ita boot nia numero de referensia. Liu husi numero ida ne'e, ita boot bele hatene ho seguru katak ita boot nia deklarasaun mak halo tiha ona. Bainhira tempu Publikasaun loke ba ita boot nia area, ita boot mós bele haree mapa publikasaun iha komunidade, iha DNTPSC Dili, ka liu husi pajina Publikasaun iha website ne'e hodi verifika ita boot nia deklarasaun.
[Ba fali leten]
Hau la hetan hau nia deklarasaun iha pajina Publikasaun. Hau tenke halo saida?
Ita boot sei labele haree ita boot nia deklarasaun to'o tempu Publikasaun hahu ba ita boot nia area. Ami servisu hodi halo publikasaun lalais liu, maibe presiza tempu atu bele prepara informasaun hotu.
Se Publikasaun hahu tiha ona iha ita boot nia area, ita boot bele hetan mapa ho lista deklarantes liu husi website ne'e, iha pajina Publikasaun. Haree kuidadu katak ita boot haree mapa loloos ba ita boot nia area. Se ita boot seguru ita boot nia deklarasaun laiha, ita boot nia Representante tenke ba to'o eskritoriu distritál Ita Nia Rai ka kontaktu ami iha ne'e.
[Ba fali leten]
Dokumentus saida mak hau presiza hodi halo deklarasaun?
Ita boot tenke fó ba ita boot nia representante kopia husi ita boot nia dokumentu identidade (por ezemplu, pasaporte). Ita boot nia Representante se mós presiza dokumentu ida ne'ebe identifika nia, no surat ne'ebe ita boot nomina nia nudar ita boot nia representante.
Ita boot mós bele apresenta dokumentus hotu seluk ne'ebe iha relasaun ho ita boot nia rai. Ekipa foti dadus sei la foti dokumentus ne'e maibe se rekorda husi foto digital deit. Dokumentus ne'e laos obrigatoriu hodi halo deklarasaun entaun labele hanoin barak se karik ita boot laiha dokumentus kona-ba rai. Iha kazu ne'e, husu ba ita boot nia Representante atu hetan ema ne'ebe bele sai testimunhas (por ezemplu lia na'in) hodi suporta ita boot nia deklarasaun.
[Ba fali leten]
Saida mak akontese se ema seluk halo deklarasaun ba rai ne'ebe hau mos deklara?
Ema hotu iha direitu atu halo deklarasaun durante prosesu foti dadus. Se mais de ema ida halo dekalrasaun ba rai ida, programa Ita Nia Rai sei konsidera ida ne'e hanesan kazu disputadu, ne'ebe tenke rezolve antes ema ida bele hetan direitu ba rai ne'ebe refere.
[Ba fali leten]
Oinsa rezolve disputa kona-ba rai?
Prosesu foti dadus sei labele fó solusaun ba disputa kona-ba rai. Proseu ne'e sei foti deklarasaun no informasaun kona-ba rai deit.
Governu Timor-Leste foin publika Ezbosu Lei ida ne'ebe sei fó solusaun ba disputa kona-ba rai no permite Estadu atu fó sai titlu ba rai. Kopia husi dokumentus ne'e mak disponivel iha pajina Legal husi website ne'e.
Programa Ita Nia Rai sei mós aseita solusaun hotu ba disputa rai, no fó koragem ba ema atu buka solusaun iha nivel komunitariu ka liu husi mediasaun. Se karik ita boot hetan rezolusaun ba disputa liu husi familia ka komunidade, diak liu informa kedas ba DNTPSC no ekipa Ita Nia Rai iha ita boot nia distritu.
[Ba fali leten]
Oinsa hau bele hetan informasaun liu tan kona-ba prosesu ne'e?
Ita boot bele le'e ami nia livru ho Perguntas ho Respostas iha ne'e [.pdf 328KB].
Ita boot bele mós kontaktu DNTPSC ka membru ekipa Ita Nia Rai liu husi pajina kontaktu.
[Ba fali leten]
|
